Daphne mezereum – gr. daphne (nazwa wawrzynu, do którego podobne są liście wawrzynka), arab. māzariyūn (określenie tego gatunku lub jego kory).

Gatunek rodzimy. Roślina objęta ochroną prawną w Polsce.

Rodzina: Wawrzynkowate (Thymelaeaceae)

Najważniejsze cechy diagnostyczne

• liście całobrzegie, lancetowate
• owocem jest soczysty, intensywnie czerwony pestkowiec

Charakterystyka morfologiczna

Wawrzynek wilczełyko jest niewielkim krzewem osiągającym zwykle 0,5-1,5 m wysokości, sporadycznie do 2 m.

Pędy są wyprostowane, rzadko słabo rozgałęzione, pokryte szarobrązową, lekko błyszczącą korą. 

Liście są skupione głównie w górnych częściach pędów. Blaszka liściowa jest lancetowata, całobrzega, naga i szarawozielona od spodu. Liść po roztarciu nieprzyjemnie pachnie.

Charakterystycznym elementem rośliny są kwiaty. Są one niepozorne, różowe, czterokrotne, bardzo silnie pachnące i wyrastają bezpośrednio na bezlistnych jeszcze pędach na wiosnę. Wawrzynek wilczełyko, obok leszczyny pospolitej, należy do najwcześniej kwitnących krzewów polskiej flory. Kwitnienie rozpoczyna się zwykle już w lutym lub marcu i trwa do kwietnia, przed pełnym rozwinięciem liści na niżu, a w górach wraz z liśćmi. Kwiaty są owadopylne. Owocem jest kulisty, błyszczący pestkowiec o intensywnie czerwonej barwie. Owoce dojrzewają latem i stanowią jedną z najłatwiejszych cech identyfikacyjnych gatunku. Owoce dojrzewają od czerwca do lipca. Są chętnie zjadane przez wiele gatunków ptaków, które odpowiadają za rozsiewanie nasion (endozoochoria).

Rozmieszczenie geograficzne i wymagania siedliskowe

Naturalny zasięg wawrzynka wilczełyko obejmuje znaczną część Europy, od Pirenejów po Kaukaz oraz zachodnią Syberię. W Polsce gatunek występuje w całym kraju. Jednak stanowiska są rozproszone i zazwyczaj nieliczne.

Wawrzynek wilczełyko rośnie na glebach próchnicznych, świeżych, chłodnych, zwłaszcza o odczynie zasadowym. Nie znosi gleb suchych i nagrzewających się. Preferuje siedliska półcieniste lub zacienione. Najlepiej rozwija się w umiarkowanie ocienionym podszycie starych drzewostanów. Jest odporny na mróz.

Fitocenozy

Wawrzynek wilczełyko jest składnikiem podszytu w cienistych lasach liściastych i  mieszanych oraz zaroślach.

Na Pomorzu Gdańskim związany jest przede wszystkim z dobrze zachowanymi płatami żyznych buczyn oraz grądów występujących w dolinach rzecznych i na wysoczyznach morenowych.

Znaczenie gospodarcze

Znaczenie gospodarcze gatunku jest niewielkie, natomiast jego znaczenie przyrodnicze jest duże, gdyż kwiaty i owoce stanowią pokarm dla wielu gatunków zwierząt.

Roślina odznacza się wysokimi walorami ozdobnymi i jest chętnie sadzona w ogrodach naturalistycznych oraz kolekcjach dendrologicznych.

Należy jednak podkreślić, że wszystkie części wawrzynka wilczełyko są silnie trujące. Największe stężenie toksycznych związków, tj. dafniny i mezereiny, występuje w owocach. Spożycie nawet niewielkiej liczby owoców może prowadzić do ciężkich zatruć lub śmierci.

Autorzy fotografii:

Renata Afranowicz-Cieślak, Maciej Marciniak