Sambucus racemosa – łac. sambuca (starożytny instrument muzyczny – rodzaj fletu, piszczałki, pędy bzu nadawały się do robienia z nich prostych fletów i gwizdków), łac. racemus – grono.

Gatunek rodzimy.

Rodzina: Piżmaczkowate (Adoxaceae)

Najważniejsze cechy diagnostyczne

• pęd wypełniony pomarańczowym rdzeniem
• dojrzały owoc pestkowiec jest w intensywnym czerwonym kolorze

Charakterystyka morfologiczna

Bez koralowy jest silnie rozgałęzionym krzewem osiągającym zwykle 2-5 m wysokości, rzadziej przyjmującym formę niewielkiego drzewa.

Pędy są grube, miękkie i wypełnione pomarańczowym rdzeniem. Kora młodych gałęzi jest zielonkawa lub jasnobrązowa, z czasem ciemnieje – ciemnobrunatna. 

Liście są nieparzystopierzaste, złożone najczęściej z 5-7 eliptycznych, piłkowanych listków. Liście rozwijają się równocześnie z kwiatami. Po roztarciu wydzielają charakterystyczny, niezbyt przyjemny zapach.

Kwiaty są drobne, najpierw zielonawe, później żółtawobiałe, skupione w kuliste kwiatostany w postaci wydłużonych wiech. Bez koralowy kwitnie wcześnie, zwykle od kwietnia do maja, często jeszcze przed pełnym rozwojem liści. Kwiaty są zapylane przez liczne grupy owadów, głównie muchówki, błonkówki i chrząszcze.

Najbardziej charakterystyczną cechą gatunku są owoce. Są to kuliste, błyszczące pestkowce o intensywnie czerwonej, koralowej barwie, zebrane w zwarte owocostany. Owoce dojrzewają w czerwcu i lipcu, znacznie wcześniej niż u bzu czarnego. Stanowią ważne źródło pokarmu dla wielu gatunków ptaków leśnych, które odpowiadają za rozsiewanie nasion (endozoochoria).

Gatunki podobne

Do bzu koralowego podobny jest bez czarny, który posiada biały rdzeń w pędach oraz dojrzałe owoce są koloru fioletowoczarnego. Ponadto u bzu czarnego kwiatostany są w formie płaskich baldachogron (u bzu koralowego to wydłużone wiechy).

Rozmieszczenie geograficzne i wymagania siedliskowe

Bez koralowy występuje w południowej i środkowej Europie, Azji i Ameryce Północnej. W Polsce występuje na całym obszarze kraju, jednak często spotykany jest w regionach wyżynnych i górskich. Na niżu jest rzadszy niż bez czarny.

Bez koralowy preferuje żyzne, bogate w azot, świeże i lekkie gleby. Najlepiej rozwija się w półcieniu lub rozproszonym świetle. W przeciwieństwie do bzu czarnego jest bardziej związany z siedliskami leśnymi i lepiej znosi ocienienie.

Fitocenozy

Bez koralowy jest ważnym składnikiem warstwy krzewów w lasach liściastych i mieszanych. W południowej Polsce występuje w fitocenozach, np. wyżynnej jedliny (Abietetum albae) czy jedliny dolnoreglowej (zbiorowisko Abies alba-Oxalis acetosella).

Na Pomorzu Gdańskim występuje głównie w żyznych lasach liściastych i mieszanych, spotykany jest również w zaroślach i na obrzeżach lasów.

Znaczenie gospodarcze

Gatunek posiada przede wszystkim znaczenie ekologiczne. Kwiaty dostarczają pokarmu owadom zapylającym, natomiast owoce są zjadane przez ptaki.

W przeciwieństwie do bzu czarnego znaczenie użytkowe bzu koralowego jest niewielkie. Owoce zawierają związki mogące powodować dolegliwości pokarmowe po spożyciu na surowo i nie są powszechnie wykorzystywane w przetwórstwie spożywczym.

Krzew wykorzystywany bywa w nasadzeniach naturalistycznych czy w parkach. Dzięki szybkiemu wzrostowi uczestniczy również w procesach sukcesji wtórnej na terenach porolnych i zrębach.

Autorzy fotografii:

Renata Afranowicz-Cieślak, Maciej Marciniak