GRĄD SUBATLANTYCKI Stellario holosteae-Carpinetum betuli

Grąd subatlantycki to żyzny las dębowo-grabowy z bujnym i wielogatunkowym runem oraz dobrze rozwiniętą warstwą krzewów.

Rozmieszczenie geograficzne i występowanie

W Polsce występuje głównie na Pomorzu, Pojezierzach Pomorskich, Warmii, Mazurach oraz w północnej części Wielkopolski.

Warunki siedliskowe

Grąd subatlantycki rozwija się na siedliskach świeżych i żyznych, najczęściej na glebach brunatnych oraz płowych wytworzonych z utworów gliniastych lub piaszczysto-gliniastych. W odróżnieniu od buczyn wymaga siedlisk bogatszych w składniki pokarmowe oraz bardziej zróżnicowanych warunków świetlnych. Często zajmuje terasy nadzalewowe, łagodne zbocza dolin rzecznych oraz niskie partie wysoczyzn morenowych.

Struktura zbiorowiska i charakterystyka florystyczna

 Drzewostan budowany jest przede wszystkim przez dęba szypułkowego (Quercus robur) i graba pospolitego (Carpinus betulus), którym towarzyszą lipa drobnolistna (Tilia cordata), klon zwyczajny (Acer platanoides) oraz miejscami buk zwyczajny (Fagus sylvatica). Zróżnicowanie gatunkowe warstwy drzew jest zwykle większe niż w buczynach, co wpływa na większą mozaikowość warunków świetlnych w lesie.

Warstwa krzewów jest dobrze rozwinięta i tworzą ją przede wszystkim: leszczyna pospolita (Corylus avellana), trzmielina zwyczajna (Euonymus europaeus), suchodrzew pospolity (Lonicera xylosteum), wawrzynek wilczełyko (Daphne mezereum) oraz młode osobniki gatunków drzew budujących drzewostan.

Warstwa zielna grądu subatlantyckiego jest wielogatunkowa i bujna. Charakterystyczna jest wyraźna aspektowość sezonowa związana z występowaniem licznych geofitów wiosennych. Wczesną wiosną dno lasu pokrywają łany zawilca gajowego i żółtego (Anemone nemorosa i A. ranunculoides), ziarnopłonu wiosennego (Ficaria verna), gwiazdnicy wielkokwiatowej (Stellaria holostea) oraz rzadziej kokoryczy wątłej (Corydalis intermedia) i miodunki ćmej (Pulmonaria obscura). W późniejszym okresie dominują gatunki typowe dla żyznych lasów liściastych, takie jak: gajowiec żółty (Galeobdolon luteum) i podagrycznik pospolity (Aegopodium podagraria). Stałymi składnikami tej fitocenozy są: prosownica rozpierzchła (Millium effusum), kokoryczka wielokwiatowa (Polygonatum multiflorum), groszek skrzydlasty (Lathyrus montanus), fiołek leśny (Viola reichenbachiana), turzyca leśna (Carex sylvatica) czy kopytnik pospolity (Asarum europaeum).

Warstwa mszysta jest zazwyczaj słabo rozwinięta i reprezentowana jest przez żurawca falistego (Atrichum undulatum).

Status ochronny

Grąd subatlantycki stanowi siedlisko przyrodnicze 9160 – Grąd subatlantycki (Stellario-Carpinetum) chronione w ramach sieci Natura 2000. W wielu parkach krajobrazowych, rezerwatach przyrody i obszarach Natura 2000 zachowane płaty tego zbiorowiska stanowią przedmiot ochrony ze względu na wysoką wartość przyrodniczą i dużą różnorodność gatunkową.

Autorzy fotografii:

Renata Afranowicz-Cieślak, Maciej Marciniak