Sorbus intermedia – łac. intermedia „pośrednia” (ze względu na mieszańcowe pochodzenie).

Gatunek podlega ochronie prawnej. Gatunek rodzimy.

Rodzina: Różowate (Rosaceae)

Najważniejsze cechy diagnostyczne

• liść pojedynczy, piłkowany, z 5-8 tępymi klapami
• blaszka liściowa od góry  ciemnozielona, od spodu z szarobiałym kutnerem

Charakterystyka morfologiczna

Jarząb szwedzki jest średniej wielkości drzewem osiągającym zwykle 10-15 m wysokości, sporadycznie do około 20 m. Korona jest regularna szerokojajowata lub kulista, gęsta i zwarta. Młode pędy i łuski pąków są szaro owłosione.

Kora młodych osobników jest gładka i ciemnoszara, z wiekiem staje się lekko spękana

Liście są pojedyncze, jajowate lub eliptyczne, pierzasto-wrębne i piłkowane, z 5-8 tępymi klapami. Górna strona blaszki jest ciemnozielona, natomiast dolna pokryta charakterystycznym szarobiałym kutnerem. Jesienią zmieniają barwę od żółtej do szkarłatnoczerwonej lub brązowej.

Kwiaty są białe, pięciokrotne, zebrane w duże podbaldachy. Kwitnienie przypada na maj i czerwiec. Owocami są kuliste lub lekko jajowate pomarańczowoczerwone owoce pozorne. Dojrzewają jesienią i długo utrzymują się na drzewach. Owoce dojrzewają jesienią i są rozsiewane głównie przez ptaki (ornitochoria).

Gatunki podobne

            Podobny jest jarząb mączny (Sorbus aria), który ma liście piłkowane na brzegu, ale pozbawione głębszych wcięć oraz ostro piłkowanych klap.

Rozmieszczenie geograficzne i wymagania siedliskowe

Naturalny zasięg jarzębu szwedzkiego obejmuje przede wszystkim południową Skandynawię, Danię oraz wybrzeża Morza Bałtyckiego. W Polsce osiąga południowo-wschodnią granicę swojego zasięgu geograficznego. Jego stanowiska znajdują się na klifach i nadmorskich zboczach morenowych między Kołobrzegiem a Gdynią. Ponadto rośnie na stanowiskach synantropijnych rozproszonych w kraju.

Jarząb szwedzki preferuje gleby luźne, przepuszczalne, żyzne i średnio żyzne i umiarkowanie wilgotne. Należy do gatunków światłożądnych, stąd warunki świetlne mają bardzo istotne znaczenie dla jego wzrostu i rozwoju oraz zajmowania nowych miejsc.

Fitocenozy

Jarząb szwedzki rośnie naturalnie w lasach i zaroślach nadmorskich oraz w fitocenozach na zboczach klifowych. Bywa również sadzony w miastach jako drzewo parkowe i alejowe.

W strefie przymorskiej Pomorza Gdańskiego zbiorowiskami, w których może występować ten gatunek jest kwaśny las brzozowo-dębowy (Betulo pendulae-Quercetum roboris) i łęg czeremchowo-jesionowy (Pruno-Fraxinetum), a rzadziej bażynowy bór nadmorski (Empetro nigri-Pinetum). Ponadto na klifach nadmorskich w fitocenozach kwaśnego lasu bukowo-dębowego (Fago-Quercetum) oraz grądu subatlantyckiego (Stellario holosteae-Carpinetum betuli).

Znaczenie gospodarcze

Jarząb szwedzki ma ograniczone znaczenie gospodarcze jako gatunek leśny, natomiast odgrywa bardzo ważną rolę w architekturze krajobrazu i zieleni miejskiej. Jest częstym gatunkiem sadzonym przy ulicach i w parkach. Wartość ozdobną stanowią białe kwiatostany, dekoracyjne owoce oraz charakterystyczne srebrzyste ulistnienie.

Owoce stanowią ważne źródło pokarmu dla ptaków jesienią i zimą. Kwiaty dostarczają nektaru i pyłku licznym owadom zapylającym. Tym samym gatunek pełni istotną funkcję biocenotyczną zarówno w środowiskach naturalnych, jak i antropogenicznych.

Autorzy fotografii:

Renata Afranowicz-Cieślak, Maciej Marciniak