Pinus strobus – łac. pinus „dostarczający żywicy”, gr. strobos „kręcenie się w kółko” lub „szyszka”. Polska nazwa związana jest z nazwiskiem angielskiego podróżnika lorda Weymoutha, który sprowadził do Anglii ten gatunek. Zwana również sosną amerykańską.

Gatunek obcego pochodzenia. Naturalnie występuje w Ameryce Północnej i została rozpowszechniona w Europie i w Polsce od XVIII wieku.

Rodzina: Sosnowate (Pinaceae)

Najważniejsze cechy diagnostyczne

• igły długie (do ok. 12 cm), cienkie i giętkie, niebieskozielone, wyrastają po pięć na krótkopędzie
• szyszki są zwisające, długie (do ok. 20 cm), lekko wygięte i na końcach łusek pokryte są żywicą

Charakterystyka morfologiczna

Sosna wejmutka jest dużym, zimozielonym drzewem iglastym osiągającym w Europie najczęściej 25-45 m, a na kontynencie Ameryki Północnej nawet 60-67 m wysokości. Korona jest luźna i szeroka. Pień jest prosty i smukły. Kora młodych drzew jest gładka, szarozielona lub szarobrązowa, natomiast u starszych okazów staje się ciemnoszara, gruba i podłużnie spękana.

Najbardziej charakterystyczną cechą diagnostyczną gatunku są miękkie, cienkie i giętkie igły zebrane po pięć w pęczku na krótkopędzie. Osiągają one długość 6-12 cm i mają sinozielone lub niebieskozielone zabarwienie. Igły pozostają na drzewie przez 2-3 lata. 

Sosna wejmutka jest gatunkiem jednopiennym (męskie i żeńskie organy rozrodcze rozwijają się na tym samym osobniku). Kwitnienie przypada zwykle na maj i czerwiec. Mikrostrobile („kwiatostany” męskie) są niewielkie, walcowate i żółtawe, natomiast makrostrobile („kwiatostany” żeńskie) są zielone i rozwijają się w górnych częściach korony. Po zapyleniu dojrzewają w kolejnym sezonie wegetacyjnym. Dojrzałe szyszki są brązowe, lekko wygięte, zwisające, i należą do najdłuższych szyszek wśród sosen występujących w Polsce – mają 8–20 cm długości. Często łuski w szyszkach pokryte są kroplami żywicy. Nasiona wyposażone są w dobrze rozwinięte skrzydełka, dzięki którym rozsiewane są przez wiatr (anemochoria).

Sosna wejmutka jest gatunkiem szybko rosnącym, szczególnie w młodym wieku. W korzystnych warunkach przewyższa tempem wzrostu wiele rodzimych gatunków drzew iglastych.

Rozmieszczenie geograficzne i wymagania siedliskowe

Naturalny zasięg sosny wejmutki obejmuje północno-wschodnią część Stanów Zjednoczonych oraz południowo-wschodnią Kanadę.

Sosna wejmutka ma szeroki zakres ekologiczny. Preferuje klimat umiarkowanie chłodny i wilgotny. Najlepiej rozwija się na dobrze przepuszczalnych glebach, zwłaszcza wapiennych.

Fitocenozy

Sosna wejmutka nie jest naturalnym składnikiem rodzimych zbiorowisk leśnych Polski. Jej obecność wynika z działalności człowieka i prób introdukcji tego gatunku do fitocenoz leśnych. Najczęściej występuje jako element sztucznie założonych drzewostanów, parków i kolekcji dendrologicznych. W niektórych regionach może odnawiać się spontanicznie.

Na Pomorzu Gdańskim gatunek spotykany jest głównie w formie pojedynczych starych drzew, stanowiących element historycznych nasadzeń parkowych lub leśnych.

Znaczenie gospodarcze

Sosna wejmutka w Ameryce Północnej należy do ważnych gatunków użytkowych. Drewno wejmutki jest lekkie, miękkie, łatwe w obróbce i wysokiej jakości. Cenione jest w budownictwie, stolarstwie, meblarstwie, powszechnie stosowano do budowy masztów statków. W Europie została sprowadzona na użytek przemysłu celulozowo-papierniczego oraz upowszechniona jako drzewo leśne i ozdobne. Współcześnie uznana została za gatunek inwazyjny w wielu krajach, np. w Czechach czy Niemczech.

W Polsce jest gatunkiem obcego pochodzenia, występuje obecnie głównie w parkach, arboretach, dawnych nasadzeniach leśnych oraz na pojedynczych stanowiskach półnaturalnych. Jej znaczenie gospodarcze jest niewielkie, m.in wskutek dużej podatności na chorobę – rdzę wejmutkowo-porzeczkową powodowaną przez grzyba Cronartium ribicola. Objawem porażenia są żółtopomarańczowe w formie pęcherzyków skupienia zarodników na pędach, zwłaszcza młodych drzew.

PRZESZŁOŚĆ I TERAŹNIEJSZOŚĆ W ARBORETUM

To kolejne drzewo iglaste introdukowane w Europie, w Polsce i na Kaszubach, którego ojczyzną jest Ameryka Północna. Rosnąca przy ścieżce w Arboretum sosna wejmutka ma już 33 m wysokości i ponad 1,5 m obwodu pnia. Młode drzewka wejmutek są bardzo ładne i chętnie sadzone we współczesnych ogrodach.

Autorzy fotografii:

Renata Afranowicz-Cieślak,

Maciej Marciniak