Thuja plicata – gr. thya (nazwa północnoafrykańskiego drzewa posiadającego piękny, żywiczny zapach), łac. plicatus (od plicare) „pofałdowany, składać, zwijać, (odniesienie do charakterystycznego układu liści które tworzą płaskie, jakby plisowane lub nakładające się na siebie gałązki i wachlarzowate układy pędów).

Gatunek obcego pochodzenia. W Europie i w Polsce jest introdukowany od XIX wieku.

Rodzina: Cyprysowate (Cupressaceae)

Najważniejsze cechy diagnostyczne

• kora czerwonobrązowa, jest włóknista i łuszczy się długimi pasmami
• liście łuskowate, silnie spłaszczone, błyszczące na górnej stronie, ustawione naprzeciwlegle na rozgałęzionych wachlarzowato pędach

Charakterystyka morfologiczna

 Żywotnik olbrzymi jest zimozielonym drzewem iglastym o regularnej, gęstej, stożkowatej koronie. W naturalnych warunkach osiąga wysokość 60, a nawet 75 m, natomiast w Polsce zwykle dorasta do 30-35 m. Pień jest prosty i masywny, u nasady rozszerzony. Kora ma charakterystyczne czerwonobrązowe zabarwienie, jest włóknista i łuszczy się długimi pasmami. U starszych okazóe dolne gałęzie zwisają do ziemi i zakorzeniają.

Liście mają postać łusek i ustawione są naprzeciwlegle na rozgałęzionych wachlarzowato pędach. Łuski są silnie spłaszczone, ciemnozielone i błyszczące na górnej stronie, zaś jaśniejsze od spodu, często z niewyraźnymi gruczołkami i białym nalotem woskowym. Po roztarciu wydzielają intensywny żywiczny zapach określany niekiedy jako owocowy lub wręcz ananasowy. Liście są trujące.

Żywotnik olbrzymi jest gatunkiem jednopiennym. Na jednym osobniku rozwijają się zarówno męskie, jak i żeńskie organy rozmnażania. Kwitnienie przypada zwykle na okres wiosenny. Nasiona rozsiewane są głównie przez wiatr (anemochoria). Szyszki są drobne, jajowate lub podłużne, długości około 1-2 cm, wyglądem przypominają małe pączki róż. Początkowo mają zielone zabarwienie, a po dojrzeniu brązowieją i otwierają się.

Gatunki podobne

Żywotnik olbrzymi jest podobny do innych gatunków z tego rodzaju, zwłaszcza pospolicie sadzonego żywotnika zachodniego (Thuja occidentalis).  Przy identyfikacji należy na  zwracać uwagę na liście. U żywotnika zachodniego mają one wyraźny gruczołek, nie posiadają od spodu nalotu woskowego i po roztarciu nieprzyjemnie pachną.

Rozmieszczenie geograficzne i wymagania siedliskowe

Naturalny zasięg żywotnika olbrzymiego obejmuje zachodnie wybrzeże Ameryki Północnej i Kanady. Największe zagęszczenie populacji związane jest z klimatem oceanicznym, charakteryzującym się dużą wilgotnością powietrza oraz łagodnymi zimami. W południowej części zasięgu gatunek spotykany jest również w górach do wysokości nawet 2100 m n.p.m.

Do Europy okazy żywotnika olbrzymiego sprowadzono w połowie XIX wieku, a do Polski pierwsze egzemplarze trafiły około 1824 roku. Współcześnie jest sadzony głównie w parkach, ogrodach czy arboretach.

Żywotnik olbrzymi występuje na różnych podłożach, preferuje siedliska wilgotne. Szczególnie korzystne są dla niego warunki wysokiej wilgotności powietrza oraz dobrze znosi zacienienie.

Fitocenozy

W naturalnym zasięgu żywotnik olbrzymi jest jednym z gatunków dominujących w wilgotnych lasach północno-zachodniej części Ameryki Północnej. Współtworzy rozległe zbiorowiska leśne wraz z jodłami, świerkami i innymi gatunkami drzew iglastych.

W Polsce nie tworzy naturalnych zbiorowisk leśnych. Jego znaczenie fitocenotyczne ogranicza się głównie do nasadzeń parkowych oraz sporadycznych introdukcji w drzewostanach gospodarczych.

Znaczenie gospodarcze

Żywotnik olbrzymi należy do najważniejszych gospodarczo gatunków drzew Ameryki Północnej. Jego drewno jest bardzo twarde, odporne na rozkład biologiczny oraz łatwe w obróbce. Rdzenni mieszkańcy północno-zachodniego wybrzeża Ameryki wykorzystywali drewno do budowy domów, kanu, słupów totemowych oraz wielu przedmiotów codziennego użytku. Obecnie drewno żywotnika stosowane jest w budownictwie, stolarstwie, snycerstwie i produkcji elementów zewnętrznych narażonych na działanie wilgoci. 

W Europie gatunek ma przede wszystkim znaczenie ozdobne. Dzięki szybkiemu wzrostowi, gęstemu ulistnieniu i dobrej tolerancji cięcia jest szeroko wykorzystywany w zieleni parkowej.

PRZESZŁOŚĆ I TERAŹNIEJSZOŚĆ W ARBORETUM

Rosnący w Arboretum żywotnik olbrzymi ma 26 m wysokości, obwód pnia około 160 cm oraz wiek nieco ponad 100 lat.

Autorzy fotografii:

Renata Afranowicz-Cieślak, Maciej Marciniak