Kwaśna buczyna niżowa Luzulo pilosae-Fagetum

Kwaśna buczyna niżowa to eutroficzno-mezotroficzne lasy bukowe związane z siedliskami o niskiej zasobności w składniki pokarmowe i kwaśnym odczynie gleby.

Rozmieszczenie geograficzne i występowanie

Kwaśna buczyna niżowa występuje w zasięgu naturalnego występowania buka zwyczajnego (Fagus sylvatica), głównie w północnej
i zachodniej Polsce. Centrum występowania związane jest z wpływem klimatu oceanicznego i pagórkowatym teren morenowym. Powierzchniowo duże płaty tego zbiorowiska spotyka się głównie na Pomorzu Gdańskim, Pojezierzu Kaszubskim, Nizinie Szczecińskiej, zwłaszcza na mniej lub bardziej nachylonych zboczach.

Warunki siedliskowe

Fitocenozy kwaśnej buczyny niżowej rozwijają się na glebach kwaśnych i ubogich. Są to gleby rdzawe, rzadziej brunatne lub bielicowe wytworzone z piasków i glin zwałowych (polodowcowych). Odczyn podłoża jest kwaśny, a procesy bielicowania prowadzą do ograniczonej dostępności składników mineralnych dla roślin.

Struktura zbiorowiska i charakterystyka florystyczna

W drzewostanie dominuje buk zwyczajny (Fagus sylvatica), który osiąga wysokie rozmiary i duże zwarcie koron. Domieszka innych gatunków drzew jest zazwyczaj niewielka i jest to głównie dąb bezszypułkowy (Quercus petraea), sporadycznie sosna zwyczajna (Pinus sylvestris). Warstwa krzewów jest słabo rozwinięta wskutek silnego zacienienia oraz dużej konkurencyjności buka. Najczęściej tworzą ją młode osobniki buka.

Warstwa zielna kwaśnej buczyny niżowej odznacza się stosunkowo niewielką różnorodnością gatunkową w porównaniu z żyznymi buczynami niżowymi czy lasami dębowo-grabowymi (grądami). Warstwa ta jest stosunkowo uboga i zajmuje nieduże powierzchnie, czasem prawie jej brak – wówczas powierzchnia pokryta jest grubą warstwą liści buka. Występują tu gatunki kwasolubne (acidofilne) oraz rośliny tolerujące niedobór składników pokarmowych. Najważniejszym gatunkiem charakterystycznym jest kosmatka owłosiona (Luzula pilosa), od której pochodzi nazwa łacińska zespołu. Do stałych składników należą szczawik zajęczy (Oxalis acetosella), konwalijka dwulistna (Maianthemum bifolium), turzyca palczasta (Carex digitata) i turzyca pigułkowata (Carex pilulifera), siódmaczek leśny (Trientalis europaea), borówka czarna (Vaccinium myrtillus), przetacznik lekarski (Veronica officinalis), jastrzębiec leśny (Hieracium murorum) oraz trawy: śmiałek pogięty (Deschampsia flexuosa), trzcinnik leśny (Calamagrostis arundinacea) i wiechlina gajowa (Poa nemoralis).

Charakterystyczną cechą tego zbiorowiska jest obecność gatunków mszaków, zwłaszcza typowych dla siedlisk oligotroficznych (skąpożywnych), takie jak: płonnik strojny (Polytrichastrum formosum), widłoząb miotłowy (Dicranum scoparium), czy rokiet cyprysowaty (Hypnum cupressiforme).

Status ochronny

W europejskim systemie ochrony przyrody kwaśna buczyna niżowa jest reprezentowana przez siedlisko przyrodnicze 9110 – Kwaśne buczyny (Luzulo-Fagetum) wymienione w Dyrektywie Siedliskowej Unii Europejskiej. Ochrona dobrze zachowanych płatów tego zbiorowiska stanowi istotny element zachowania naturalnej różnorodności biologicznej lasów bukowych Europy Środkowej, w tym również Polski.

Autorzy fotografii:

Renata Afranowicz-Cieślak, Maciej Marciniak